महापरिनिर्वाण
महापरिनिर्वाण मित्रहो, बौद्ध तत्त्वज्ञानात निर्वाण व महापरिनिर्वाण या दोन भिन्न भिन्न संकल्पना आहेत. निर्वाण या अर्थाने पाली भाषेत निब्बाण असा शब्द वापरला जातो. सर्वप्रथम आपण या दोन संकल्पनांमधील भेद समजून घेऊ. भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी 'बुद्ध आणि त्यांचा धम्म' या पुस्तकात निर्वाण प्राप्ती संदर्भात सविस्तर भाष्य केलेले आहे. निर्वाणप्राप्ती ही मनुष्याने जीवित असतानाच करावयाची गोष्ट आहे. तर परिनिर्वाण म्हणजे निर्वाण प्राप्त झालेल्या व्यक्तीचा सुखकर मृत्युसोहळा होय. निर्वाण प्राप्त करणे हाच धम्म आहे. निर्वाणासारखे सुखकर काहीही नाही, असे बुद्धांनी सांगितले आहे. बुद्धांनी सांगितलेल्या सर्व सिद्धांतांच्या केंद्रस्थानी निर्वाण सिद्धांत आहे. ‘निब्बाणं परमं सुखं’ असे धम्मपदात (२०३-२०४) म्हटले आहे व ह्यालाच बुद्ध सर्वांत श्रेष्ठ (अवस्था) असे मानतात. ‘निब्बाणं परमं वदन्ति बुद्धा’ (धम्मपद १८४). बुद्धांनी सांगितलेले निर्वाण हे पूर्वसुरींनी सांगितलेल्या निर्वाणापेक्षा अर्थ आणि आशयदृष्ट्या भिन्न आहे. बुद्धांच्या पूर्वव...
